Taksitle Satın Alırken Gerçek Maliyeti Hesaplama

Bir ürünün fiyatına bakarken çoğu zaman iki ayrı sayı vardır: etikette yazan peşin fiyat ve kasada duyduğunuz "aylık şu kadar" ifadesi. İkincisi kulağa daha küçük geldiği için karar de çoğunlukla onun üzerinden verilir. Oysa taksit, ödemeyi zamana yaymanın yanında çoğu zaman bir bedelle gelir. Bu bedeli görebilmek için tek yapmanız gereken küçük bir çarpma işlemi, ardından da bu farkın bütçenizde ve tasarruflarınızda ne anlama geldiğini düşünmek. Aşağıda taksit maliyetini adım adım nasıl çıkaracağınızı ve hangi durumlarda taksitin gerçekten mantıklı olduğunu ele alıyoruz.

Görünen fiyat ile gerçek maliyet neden ayrışır?

Taksitli satışta satıcı ya da banka, parayı daha sonra tahsil etmenin karşılığını fiyata ekler. Bu ekleme bazen açıkça "vade farkı" olarak yazılır, bazen de peşin fiyatın hiç gösterilmemesiyle gizlenir. Aynı ürünün peşin fiyatını sormadan taksit teklifini değerlendirmek, karşılaştırma yapılacak bir referans noktası olmadığı için baştan eksik bir karardır.

Gerçek maliyeti oluşturan kalemler genellikle şunlardır:

• Taksit tutarı × taksit sayısı ile peşin fiyat arasındaki fark
• Varsa dosya, kart kullanım ya da hizmet bedeli gibi tek seferlik masraflar
• Kredi kartıyla asgari ödeme yapılması hâlinde işleyecek faiz
• Gecikme durumunda uygulanan ek ücretler
• Peşin ödeme yapmadığınız için elde edilen ya da kaybedilen getiri

Toplam maliyeti hesaplamanın basit yolu

İlk adım her zaman aynı: taksit tutarını taksit sayısıyla çarpın ve peşin fiyattan çıkarın. Diyelim bir ürünün peşin fiyatı 12.000 TL, alternatif olarak 12 ay boyunca 1.150 TL teklif ediliyor. Toplam ödeme 13.800 TL eder; fark 1.800 TL, yani peşin fiyatın %15'i. Bu, ürünü almanın değil, ödemeyi 12 aya yaymanın bedelidir.

İkinci adım bu farkı yıllık orana çevirmek. Burada sık yapılan hata %15'i doğrudan yıllık maliyet saymak. Borcunuz ilk aydan itibaren azaldığı için ortalama olarak bu paranın yarısını bir yıl kullanmış olursunuz. Kaba bir yaklaşımla gerçek yıllık maliyet, hesapladığınız oranın yaklaşık iki katına yakındır; yukarıdaki örnekte %25–30 bandına çıkar. Bu yaklaşımın amacı kuruş kuruş doğruluk değil, teklifi mevduat ya da kredi faiziyle aynı ölçekte karşılaştırabilmek.

Tablodaki sayılar örnek amaçlıdır, ama gösterdiği kalıp geneldir: vade uzadıkça aylık ödeme rahatlar, toplam maliyet artar. "Ödeyebilir miyim" sorusu ile "ödemeye değer mi" sorusu birbirinden ayrı sorulmalıdır.

Farkın sıfır olduğu durum: gerçek faizsiz taksit

Bazı satışlarda taksit toplamı peşin fiyata eşittir. Bu durumda taksit maliyeti sıfırdır ve tercih etmemek için pek bir neden yoktur; hatta parayı elinizde tutup faiz ya da başka bir getiri elde ediyorsanız taksit lehinize çalışır. Enflasyonun tasarrufunuzu eritmesi konusunu ele alan yazıda olduğu gibi, sabit tutarlı taksitlerin zaman içinde reel olarak hafiflediğini de eklemek gerekir. Yine de iki şeyi doğrulamak şart: peşin fiyat gerçekten aynı mı, ve satıcı peşin ödemede ayrıca bir indirim uyguluyor mu? Peşine %10 indirim varsa "faizsiz" taksitin gizli maliyeti aslında %10'dur.

Fırsat maliyeti ve alternatiflerle karşılaştırma

Karar verirken paranın elinizde kalmasının değerini de hesaba katın. Elinizdeki 12.000 TL'yi peşin ödemek yerine bir mevduat ya da düşük riskli araçta tutabiliyorsanız, oradan gelecek net getiri (vergi kesildikten sonra) taksitin yıllık maliyetinden yüksekse taksit rasyonel olur. Tersi durumda peşin ödemek daha ucuza